Struktura cykliczna

Charakteryzuje się ona tym, że przedstawiane treści poukładane są w pewne „cykle” lub „grupy”, do których się wraca. „Grupy” te lub „cykle” stanowią odrębne całości wchodzące w skład większej konstrukcji. Na przykład urządzenie składające się z silnika, układu przekładni, układu kierowniczego i innych podzespołów połączonych razem stanowi pewną całość. Poszczególnym podzespołom (silnikowi, układowi kierowniczemu, układowi przekładni) mogą „być poświęcone odrębne odcinki filmu, np. dotyczące ich budowy, montażu. Następnie powraca się do nich przy pokazywaniu, jak się składa całe urządzenie. Zakończenie filmu o takiej strukturze stanowi powtórzenie tego, co było najważniejsze i najistotniejsze w omawianych podzespołach (grupach). Struktura rozgałęziona. Zawiera ona filmy wielo problemowe. Różnią się od filmów o strukturze cyklicznej tym, że nie ma w nich powtórzeń i powrotów do tych samych informacji. Z jednego takiego filmu mogłoby powstać kilka filmów jednoproblemowych. Całość filmu pozwala na korzystanie z niego w postaci fragmentów. Przykładem może być film o rakiecie kosmicznej, przedstawiający jej budowę (konstrukcję), działanie, zjawisko lotu. Mamy więc tutaj trzy przykładowe problemy, które można na filmie zobaczyć i omówić osobno, jako odrębne całości. Filmy o mieszanej strukturze. Składają się na nie dwie lub trzy struktury omówione poprzednio.

Jak widzimy, film może spełniać wiele funkcji dydaktycznych

Oto niektóre z nich: służy do pobudzania i kształcenia intelektu widza przez tworzenie nowych pojęć, rozwija myślenie przyczynowo-skutkowe na konkretnym materiale pojęciowym, wzbogaca zasób słownika i wiadomości widza, wywołuje u widza zamierzone przez realizatora, zmiany osobowości, jak tworzenie motywów postaw, skłonności sprzyjających kształtowaniu zainteresowań technicznych, wyrabia emocjonalny stosunek do techniki, ułatwia rozwój myślenia abstrakcyjnego. Na ogół dzieci i młodzież pozytywnie odnoszą się do filmów, szczególnie tych, które im odpowiadają, których treść rozumieją. Dotyczy to również filmów o technice, urządzeniach, maszynach itp. Wyraźną postawę percepcyjną w stosunku do filmu widać już u dzieci 10—12-letnich. Dzięki niemu dziecko zaczyna krytycznie myśleć, wyrabia się u niego umiejętność dokonywania syntezy faktów i zjawisk. Filmy o technice są bliższe dzieciom starszym i młodzieży w porównaniu z filmami o innej treści. Jednakże pełną zdolność odbioru treści filmu uzyskuje widz dopiero w okresie młodzieńczym, w wieku od 14—18 lat. Duży wpływ na odbiór treści film 14 wywiera jego struktura. Najczęściej spotyka się filmy o następującej strukturze:  Struktura liniowa. Polega ona na tym, że na całość treści filmu składa się zbiór dawek informacji (obrazów) w określonej kolejności, z których każda przedstawiona jest kolejno tylko jeden raz nie ma powtórzeń. Najczęściej są to filmy instruktażowe, przedstawiające całokształt jakiegoś procesu, np. montażu prostego urządzenia (wiertarki ręcznej itp.) lub zespołu czynności (wytaczania kółka itp.).

Taki film oddziałuje nie tylko na zmysł wzroku, ale i słuchu

W praktyce stosowany jest najczęściej czarno biały film dźwiękowy, tzn. z komentarzem, na odpowiednim podkładzie muzycznym lub bez podkładu muzycznego, lecz z dźwiękami naturalnymi, np. odgłosami pracy maszyn i urządzeń. Taki film oddziałuje nie tylko na zmysł wzroku, ale i słuchu. Widz lepiej różnicuje zachodzące procesy i zjawiska, a tym samym przyswaja sobie więcej informacji. Jeszcze większe zainteresowanie budzi film kolorowy. Ze względu na duże koszty jego realizacji jest jeszcze w dydaktyce mało stosowany. Dużą wartość dydaktyczną, wychowawczą i kształcącą mają też filmy nie udźwiękowione, mimo że są mniej atrakcyjne niż poprzednie. Sprzyjają one większej koncentracji uwagi widzów na ukazujących się obrazach, co zmusza ich do samodzielnej analizy i syntezy oraz większego wysiłku umysłowego. Film nie udźwiękowiony nadaje się przede wszystkim do pogłębiania i kontroli przyswojonych informacji. Przy wprowadzaniu nowych wymaga dobrego komentarza, co sprawia duży kłopot, nie każdy bowiem umie komentować. Zarówno film udźwiękowiony, jak i nie udźwiękowiony służy doskonale do powtarzania i utrwalania informacji.

Filmy i przezrocza o technice

Współczesny świat techniki w coraz większym stopniu rewolucjonizuje i wzbogaca metody i środki przekazywania informacji. Dzieje się to dzięki różnym wynalazkom technicznym. Dużej zmianie ulegają środki audiowizualne: projektory filmowe, odbiorniki radiowe i telewizyjne, magnetofony i adaptery, rzutniki zdjęć i pisma, aparaty fotograficzne i kamery filmowe. Te urządzenia z roku na rok stają się lepsze, wygodniejsze w obsłudze. Wzrasta więc możliwość ich wykorzystania i stosowania w kształtowaniu zainteresowań technicznych dzieci i młodzieży. Dużą rolę spełniają w tym zakresie filmy treści technicznej. Ze względu na treść podzielić je można następująco:

  • filmy obrazujące osiągnięcia współczesnej techniki, np. w elektronice, komunikacji, lotnictwie itp.;
  • filmy obrazujące historię rozwoju wybranej dziedziny techniki, wynalazku;
  • filmy zapoznające z metodami i zasadami projektowania, opisywania wykonywanych projektorów itp.;
  • filmy przedstawiające działanie i zastosowanie urządzeń i maszyn;
  • filmy wyrażające wzajemną zależność między pracą urządzeń i maszyn a zachowaniem się człowieka.

Ten podział filmów jest bardzo ważny ze względu na ich dobór i rolę w kształtowaniu zainteresowań dzieci i młodzieży. Określa on między innymi, jakiego rodzaju filmy należy dobierać, żeby wpływały w zachęcający sposób na widzów, na rozwój ich zamiłowań. Jak wiadomo, film jest tym środkiem oddziaływania, który obrazowo, w ruchu i przestrzeni zapoznaje widza z rzeczywistością. Pokazuje przedmioty, urządzenia w, naturalnych proporcjach na tle całego środowiska, np. hali fabrycznej.

Planując i wykonując demontaż urządzenia, musimy jednocześnie planować i jego montaż

W pierwszej kolejności można ogarnąć spostrzeżeniem tylko części zewnętrzne, które utrwalają się szybciej w pamięci. Gorzej jest ze znajdującymi się wewnątrz konstrukcji technicznej elementami, do których nie zawsze można dotrzeć i trzeba nieraz wnioskować o ich kształcie z kształtu widocznych części, które współpracują z sobą. Planując i wykonując demontaż urządzenia, musimy jednocześnie planować i jego montaż. Często przy wykonywaniu tej pracy rodzi się intuicyjnie pytanie a jak to złożymy? Szczególnie dotyczy to momentu, gdy mamy wyjęty element i przygotowujemy się do jego montowania. Należy uczyć, że po wyjęciu części i jej obejrzeniu dopasowuje się ją do poprzedniej. Taki przebieg demontażu wpływa na szybkość przyszłego montażu, gdyż oprócz czynności fizycznych występuje w nim jednocześnie analiza i synteza myślowa przygotowanych części, ich kształtu i funkcji w stosunku do całej konstrukcji. Organizacja pracy obejmuje tu również odpowiednią klasyfikację demontowanych podzespołów, zespołów, części głównych, pomocniczych, które są odpowiednio układane, sprawdzane, konserwowane. Wobec wartości montażu i demontażu jako jednej z metod kształtowania zainteresowań technicznych, należy dążyć do przygotowania do tych celów specjalnych zestawów z różnych dziedzin techniki, np. elektrotechniki, mechaniki, radiotechniki, modelarstwa lotniczego, pojazdów mechanicznych itp. Takie zestawy powinny być przygotowane dla dzieci przedszkolnych, uczniów szkoły podstawowej i młodzieży. Ich nabycie nie powinno nastręczać większych kłopotów, tym bardziej że produkcja tworzyw sztucznych stale się rozwija. Dlatego też każda instytucja wychowawcza powinna dążyć do ich nabycia.

Odmiany ćwiczeń z demontażu i montażu mogą być różne

Oto niektóre z nich: montowanie urządzeń, przedmiotów według opisu technicznego,, z zastosowaniem prostego schematu lub rysunku technicznego, montowanie urządzenia bez rysunku technicznego; który wykorzystany był uprzednio przy jego demontażu, demontowanie i montowanie urządzenia bez rysunków technicznych i opisu. Taki system działania zapobiega przyswajaniu tylko jednego sposobu . wykonywania demontażu lub montażu. Ćwiczenia te kształtują też zainteresowania techniczne, ponieważ uczą operować wiedzą techniczną, pozwalają sprawdzić własne umiejętności działania technicznego (zdolności), wpływają na kształtowanie wyobraźni technicznej, pamięci, pogłębiają umiejętność spostrzegania i obserwacji. Po dokładnym udanym demontażu lub montażu, wykonawca odczuwa radość i zadowolenie. Metoda demontażu i montażu ma i tę zaletę, że przy jej zastosowaniu w działalności technicznej można kilkakrotnie powracać do stanu wyjściowego, obserwować procesy zachodzące pomiędzy współpracującymi częściami. Planowanie i organizacja pracy przebiega w tego typu działalności technicznej inaczej niż przy wykonywaniu pracy przy pomocy urządzeń. Tutaj ma się przed sobą cały przedmiot, urządzenie, konstrukcję. Należy przede wszystkim ująć go całościowo wyobraźnią, pamięcią (wzrokową), wyraźnie określić wzajemny układ części.

Montaż i demontaż należy wykonywać na podstawie dokładnej instrukcji opisu urządzenia

Przy wykorzystaniu specjalnych rysunków technicznych (rysunki złożeniowe, montażowe). Przebieg takiego procesu zależy od posiadanej wiedzy technicznej w zakresie ogólnej znajomości urządzenia, umiejętności czytania rysunku technicznego oraz od. zdobytego doświadczenia. Znaczną rolę odgrywa przy tym umiejętność dobierania narzędzi i przyborów oraz posługiwania się nimi przy wykonywaniu montażu i demontażu różnych konstrukcji. Decydującą rolę odgrywają jednak zdolności techniczne lub inteligencja praktyczno-techniczna, na którą składają się m. in.: wyobraźnia przestrzenna, zdolność obserwacji, szybkość zapamiętywania wzajemnego układu części i ich kolejności oraz: określania funkcji poszczególnych części. Jeżeli wykonawca nie ma takich uzdolnień ani odpowiedniego doświadczenia praktycznego, nie potrafi szybko skojarzyć, dopasować poszczególnych elementów, zespołów urządzenia i stworzyć z nich jednej całości, gotowego urządzenia.
Stosowanie metody montażu i demontażu wymaga odpowiedniego doboru urządzeń. Należy przechodzić stopniowo od najłatwiejszych do coraz trudniejszych czynności, biorąc pod uwagę liczbę elementów, ich kształt i sposób połączenia. Dużą trudność może sprawiać na przykład element urządzenia, który wykonuje ruchy wokół własnej osi i jednocześnie ruchy posuwisto-zwrotne, przesuwając się w nowe położenie części współpracującej.

Montaż i demontaż przedmiotów tego typu stanowi sprawdzenie własnych wiadomości i umiejętności technicznych

Na przykład montaż i demontaż lampki elektrycznej wymaga od wykonawcy ogólnych wiadomości o prądzie, o sposobie łączenia przewodów i włączaniu i wyłączaniu układu elektrycznego. Nieco inny charakter mają demontaże i montaże szlifierki, wiertarki, tokarki. Wymagają bowiem nie tylko wiadomości z dziedziny elektrotechniki, ale i mechaniki (zasady działania kół zębatych i pasowych). Z montowaniem lub demontowaniem prostego sprzętu domowego lub innych urządzeń (z pracowni technicznej) ma się do czynienia głównie wtedy, gdy wadliwie działają lub wymagają konserwacji. Wówczas można zapoznać się praktycznie z ich konstrukcją i zasadą działania. Takie postępowanie ułatwia poznawanie konstrukcji technicznych, pozwala weryfikować posiadane wiadomości z określonej dziedziny oraz wpływa na własną koncepcję rozwiązania technicznego. Duże możliwości poznawania konstrukcji, technicznych ma młodzież szkół zawodowych, techników, w których znajdują się urządzenia i maszyny do zajęć w warsztatach. W gorszej sytuacji jest młodzież uczęszczająca do innęgo typu’ szkół, W których nie ma takich urządzeń. Trzeba wtedy korzystać z pracowni w domach kultury i klubach techniki, a także organizować wycieczki do zakładów produkcyjnych, które umożliwią poznawanie konstrukcji technicznych od strony ich budowy, działania, zastosowania. Montaż i demontaż przedmiotów technicznych, urządzeń i przyrządów różni się od działalności manipulacyjno-konstrukcyjnych tym, że proces- demontażu i montażu przebiega z reguły według tej samej kolejności, w obrębie tylko jednego typu przedmiotów, przy możliwie małych ich zmianach. To daje mu przewagę nad działalnością manipulacyjno-konstrukcyjną.

Montowanie prostych konstrukcji jest tym ciekawsze

Im dokładniej i pomysłowej są one wykonane. Każda konstrukcja techniczna przeznaczona do montowania powinna zapoznawać dzieci i młodzież z jej funkcją, przeznaczeniem, sposobem działania oraz łączenia elementów metodami najczęściej spotykanymi w technice. Odpowiednio przygotowany zestaw do montowania szybko utrwala w pamięci poszczególne części i sposoby łączenia, ich funkcje, wzajemne położenie wobec innych części, służy do lepszego poznania całości. Ważne jest przy tym tylko to, żeby zestawy takich prac były dostosowane do rozwoju umysłowego dziecka i by w miarę jego wzrastania dostarczano mu nowe, o bardziej złożonej konstrukcji i funkcji. Odwrotną czynnością w stosunku do montowania, łatwiejszą jest demontaż modeli, prostych urządzeń, w tym również sprzętu domowego. Demontaż jest to całkowite lub częściowe rozłożenie urządzenia na pojedyncze elementy. Występuje najczęściej w połączeniu z montażem. Montaż i demontaż powinien obejmować: konstrukcje techniczne, jak zabawki i modele maszyn, których części mają kształt przynajmniej zbliżony do ich naturalnego wyglądu. konstrukcje techniczne, które znajdują konkretne zastosowanie praktyczne. Wśród nich wyróżniamy: ogólnie dostępne, jak np. podstawowy sprzęt domowy (lampka elektryczna, dzwonek domowy, adapter, żelazko, maszynka elektryczna i inne); demontaż i montaż tych konstrukcji może wykonać każdy indywidualnie, przestrzegając elementarnych zasad bezpieczeństwa, konstrukcje i urządzenia techniczne dostępne w instytucjach kształcenia dzieci i młodzieży (np. w szkołach, domach kultury, domach technika, pałacach dzieci i młodzieży); w pracowniach tych instytucji występują najczęściej silniki elektryczne, wiertarki ręczne i elektryczne, szlifierki, tokarki typu szkolnego i inne.

Montaż i demontaż urządzeń technicznych

Działalność techniczna w dużej mierze polega na montażu i demontażu urządzeń. Dotyczy to zarówno nowo budowanych konstrukcji, jak i będących już w użyciu. Dzieci młodsze manipulują przedmiotami spontanicznie, a konstrukcje, które powstają w wyniku tego, są dziełem przypadku. W okresie późniejszym celowa działalność techniczna dzieci przyjmuje formę prób i błędów. Polega ona na dobieraniu części, dopasowywaniu ich bez głębszego namyślania się nad zastosowaniem części na zasadzie ich kształtu, wielkości, wycięć itp.
Należy dążyć do wyrobienia u dzieci i młodzieży przemyślanego nawyku montażu i demontażu. Działanie to charakteryzuje się tym, że jednostka wyszukuje zasadę, określa cechy jakiejś części, ustala jej funkcję, a następnie łączy z inną częścią. Rozwój zainteresowań dzieci i młodzieży możemy pogłębić, stosując metodę montażu i demontażu dostępnych urządzeń oraz zabawek i modeli koparek, dźwigów, domów itp. Dzieci, jeśli otrzymają elementy różnych urządzeń, potrafią z nich zbudować, zmontować takie prace, których nie mogłyby wykonać samodzielnie, na podstawie własnej wiedzy o nich i własnych umiejętności. Na przykład zmontować z części proste urządzenie może już dziecko 5—6 letnie, które będzie mogło wykonać samodzielnie podobną konstrukcję dopiero za kilka lat.
Montowanie konstrukcji technicznych z gotowych elementów to nie mniejsze przeżycie niż wykonywanie części z materiału za pomocą narzędzi. Dziecko małe doznaje przeżyć, gdy się bawi samą czynnością montowania, dzieci starsze i młodzież doznają ich w miarę powstawania konstrukcji, w miarę zbliżania się ku końcowi jej wykonania.