Zabawy manipulacyjno-konstrukcyjne są także ulubionym zajęciem dzieci starszych

Niektóre materiały trzeba pociąć w różne kształty: kwadraty, koła, prostokąty, paski, bo dzieciom może początkowo sprawiać dużo trudności posługiwanie się nawet tak prostymi narzędziami, jak nożyczki. Dziecko dobiera części do budowanej konstrukcji określając długość, szerokość i kolor potrzebnych mu materiałów. Ustalając przydatność części jednostka musi myśleć. A czyni to w takim stopniu, w jakim te czynności ’wzbudzają zainteresowanie. Tworzenie nowych,’ często złożonych, konstrukcji umożliwia dziecku dostrzeganie różnic między rzeczywistością wyobrażoną a istniejącą. Ponadto u dziecka w wieku od 3 do 7 lat manipulowanie materiałami konstrukcyjnymi wpływa na lepszą koordynację mięśni; ruchy jego rąk stają się trafniejsze. Wiąże się to z rozwojem myślenia, umiejętności analizowania i wnioskowania. Pod koniec tego okresu dąży do uzyskania z góry zamierzonego wyniku, np. zbudowania z gotowych części modelu koparki itp., a w mniejszym stopniu zwraca uwagę na samo bawienie się. Zabawy manipulacyjno-konstrukcyjne są także ulubionym zajęciem dzieci starszych, chociażby nawet nie uczestniczyły one wcześniej w takich zabawach. Na formy i tematykę zabaw dzieci wywierają wpływ: Stopień rozwoju motorycznego dziecka. Odgrywa on bardzo ważną rolę w kształtowaniu zainteresowań technicznych, bo wpływa na koordynację ruchów, ich celowości, dokładność, oszczędność, umiejętne łączenie części, ich dopasowanie, zręczność palców i rąk, przeciwdziałając nie tylko zmęczeniu fizycznemu, ale i psychicznemu. Dlatego też prawidłowy rozwój motoryczny dziecka staje się mobilizującym czynnikiem zabawy.

Zabawa ma wielkie znaczenie dla rozwoju dziecka

Zawiera bowiem również elementy nauki i pracy. Na przykład dziecko, bawiąc się zabawkami czy też modelami, poznaje układ ich części, ich proporcje i wzajemne współdziałanie. A sprzątając miejsce zabawy wykonuje pracę. Prawie wszystkie zabawy polegają na manipulowaniu różnymi przedmiotami lub ich elementami. Różnią się zaś między sobą wartością poznawczą i kształcącą tematyki, rodzajem rozbudzanych zainteresowań itp. Każdą zabawę powinna cechować swoboda, i dobrowolny wybór tematyki. Mimo tej dowolności zabawy o tematyce technicznej mają pewien z góry ukierunkowany przebieg, np i budowanie konstrukcji może występować w jednej, a wyjątkowo w kilku wersjach. Pokazuje części, z których można budować różne konstrukcje, ich liczba jest z góry określoną budową i kształtem tych części, rodzajem połączeń, liczbą łączników, otworów itp. Na ogół zabawy o tematyce technicznej mają mieszany charakter. Na przykład zabawy konstrukcyjne łączą się często z zabawami zręcznościowymi i fikcyjnymi. Przy organizowaniu zabaw należy zwracać szczególną uwagę na/ich przebieg i tematykę. Każda z nich powinna rozwijać takie właściwości jednostki, które są niezbędne w działalności technicznej, a mianowicie wyobraźnię przestrzenną, myślenie techniczne, pomysłowość konstrukcyjną. Już środowisko dziecka w wieku przedszkolnym powinno dysponować różnymi materiałami, jak tektura, drewno, sztuczne tworzywa, drut w izolacji i bez izolacji, żarówki, baterie itp.

Zabawy manipulacyjno-konstrukcyjne

Rozwój działalności człowieka przebiega określonymi etapami. Wśród, nich wyróżnia się trzy podstawowe: zabawę, naukę i pracę zawodową. Zabawa przybiera różne formy, zależnie od stopnia rozwoju umysłowego bawiącej się osoby. Dla dzieci jest działalnością w najszerszym tego słowa znaczeniu. Zbliża je do nauki i pracy, umożliwia im kontakt ze światem zewnętrznym, sprzyja jego poznawaniu. Dla młodzieży i dorosłych stanowi odpoczynek i rozrywkę, odprężenie po pracy zawodowej lub nauce. Jednakże gdy trwa zbyt długo, powoduje zmęczenie. Dziecko małe, do trzech lat nie umie bawić się w zespole, najczęściej bawi się samo. W okresie przedszkolnym zabawa nabiera charakteru społecznego. Dzieci bawią się już w małych grupkach. Istnieją różne poglądy na znaczenie zabawy. Jedni ją uważają za wyładowanie nadmiaru energii, inni twierdzą, że jest formą przygotowywania do przyszłych zadań w życiu dorosłych. Zabawy dzielą się na: konstrukcyjne polegające np. na układaniu z klocków różnych konstrukcji (pociągu, domku, wież, samochodów itp.); zręcznościowe wymagające precyzji ruchu, np. posługiwanie się kluczem, śrubokrętem, wkładanie w otworki łączników części konstrukcji i inne; fikcyjne (iluzyjne) polegające na przypisywaniu przedmiotom innych cech niż te, które je określają, np. przy zabawie w kierowcę może być wykorzystany kawałek klocka lub pudełko od zapałek jako samochód; kształtujące sprawności umysłowe, jak pamięć, spostrzegawczość, uwagę, np. zabawa, która polega na wyszukiwaniu w kolejności od 1 do 20 cyfr rozrzuconych na płaszczyźnie papieru. Każdą odnalezioną cyfrę przykrywamy kolorowymi kółkami wyciętymi z kartonu. Zabawa ta wyrabia spostrzegawczość.

U dzieci w wieku szkolnym doniosłą rolę odgrywają opowiadania fantastycznonaukowe

Opowiadania o wynalazkach i odkryciach technicznych, a także o ludziach, którzy ich dokonali, interesują już dzieci 10—12-letnie. Imponuje im bowiem ktoś niezwykły, dokonujący czynów wielkich, ważnych. Może nawet nastąpić pewnego rodzaju identyfikacja słuchacza z bohaterem opowiadania, przyjęcie jego ideałów, cech osobowości i rodzaju zainteresowań.
Opowiadania o rozwoju poszczególnych urządzeń lub maszyn od chwili ich wynalezienia do czasów teraźniejszych mają tę zaletę, że ukazują rozwój myśli ludzkiej w pewnej dziedzinie techniki. Jest to ważne m.in., dlatego, że wydarzenia i zjawiska dotyczące przeszłości nie są przedmiotem bezpośredniej obserwacji, mogą być więc rekonstruowane tyj przez wyobraźnię. U dzieci w wieku szkolnym doniosłą rolę odgrywają również opowiadania fantastycznonaukowe o technice. Pozwalają im przenieść się w świat marzeń, rozwijają u nich skłonność do refleksji nad przyszłoś) techniki. Opowiadania fantastyczne zachęcają też słuchaczy do tego, wnieśli własną myśl do rozwoju techniki, ponieważ wykazują, tak wielkiego postępu technicznego jest jeszcze dużo do zrobienia i to, co jest dziś fantazją, w przyszłości może stać się rzeczywistością. Ze względu na dużą rolę opowiadań o technice jako formy zdobywania wiedzy i kształtowania zainteresowań należy ją upowszechniać  zajęciach technicznych.

Opowiadanie nie powinno się przeobrazić w opis urządzenia

Opowiadanie powinniśmy ilustrować przedmiotami naturalnymi, modelami lub rysunkami, szczególnie wówczas, gdy mamy do czynienia z dziećmi młodszymi. Ułatwia to im zapamiętanie treści. Trzeba też pamiętać, że opowiadanie nie powinno się przeobrazić w opis urządzenia. Różni się ono od opisu tym, że oprócz suchych faktów przekazuje emocjonalny stosunek do przedstawianych treści; w opowiadaniu musi się też coś dziać.
Opowiadanie o treści technicznej, nawet nie poparte pokazem eksponatów, może mieć pozytywne znaczenie, gdy zaszczepia w słuchających dążenie do bliższego poznania tego, o czym słyszeli, np. opowiadanie o konstrukcji rakiety nośnej sputnika może i powinno zrodzić chęć jej zobaczenia, wykonania jej modelu, rysunku itp. Pożądane jest, by opowiadanie techniczne stanowiło zwartą całość. Jeżeli jednak zasób informacji jest tak duży, że nie można ich przekazać jednorazowo, należy podzielić tekst na kilka odrębnych całości. W toku opowiadania nie należy go przerywać, wywiera to bowiem ujemny wpływ na proces intensywnego myślenia i wyobrażania. Tylko w wypadku, gdy słuchacz o coś pyta, można i trzeba mu udzielić odpowiedzi, ponieważ ułatwi to jemu, a może i innym słuchaczom, zrozumienie treści. Tematem opowiadań technicznych mogą być: wynalazki i odkrycia techniczne, życie i działalność twórców techniki, wielkich wynalazców, racjonalizatorów,
rozwój poszczególnych urządzeń lub maszyn od chwili ich wynalezienia (narodzin) do czasów teraźniejszych (np. tokarki, komputera,, aparatu fotograficznego), przewidywane przyszłe osiągnięcia techniki.

Językowe komunikowanie się ludzi odgrywa doniosłą rolę już od najwcześniejszych lat ich życia

Człowiek dorosły wprowadza dziecko w otaczający je świat. Robi to nie tylko za pomocą różnych zabawek, które oddziałują bezpośrednio na zmysły (dziecka, ale także wykorzystując umiejętność przekazywania swoich myśli za pomocą mowy. Najczęściej czyni to w postaci opowiadania. Opowiadanie towarzyszy dziecku od wczesnego dzieciństwa aż po okres młodzieńczy. Forma ta polega na przedstawieniu danego tematu w sposób żywy i barwny, osnuty wokół akcji, która rozwija się w czasie. Opowiadanie znajduje pełne zastosowanie w kształtowaniu zainteresowań technicznych dzieci i młodzieży we wprowadzaniu ich w bogaty i różnorodny świat techniki. Opowiadając o czymś, nie tylko przekazujemy słuchaczom szereg wiadomości i umiejętności technicznych, ale także rozbudzamy ich wyobraźnię, która odgrywa dużą rolę w działalności technicznej. Opowiadanie jest tą formą kontaktów międzyludzkich, która nie narzuca wzajemnej zależności. Słuchać chętnie opowiadania i przeżywać je można tylko wówczas, gdy osoba przekazująca swoje myśli potrafi zainteresować słuchacza jego treścią. Przekazując zdobycze techniki za pomocą opowiadania, musimy pamiętać przede wszystkim o nadaniu mu żywej formy, pełnej dynamizmu, oddającej „głosy” maszyn i urządzeń. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do dzieci w wieku przedszkolnym i uczęszczających do niższych klas szkoły podstawowej. Za opowiadanie o treści technicznej należy uważać takie, które umożliwia słuchającemu przyswojenie pewnych pojęć i nazw technicznych, jak również zapoznanie się z ogólną zasadą działania jakiegoś urządzenia lub z procesami technicznymi.

Opowiadania o technice

Mówienie, słuchanie tego, co mówią inni, czytanie stanowią codzienne i powszechne formy aktywności każdego człowieka. W miarę postępu cywilizacji rola tych form wyraźnie wzrasta. Rozwój techniki łączności i środków masowego przekazu coraz bardziej ułatwia kontakt słowny jednostce i grupom ludzkim, znajdującym się nawet w dużych odległościach od siebie. Wszystkie te okoliczności stanowią niezmiernie istotny czynnik kształtujący życie współczesnego człowieka. Człowiek poświęca wiele czasu na przyswajanie i i przekazywanie informacji.’ Korzysta przy tym w dużym stopniu z porozumiewania się językowego. Powoduje to bezustanny wzrost liczby informacji, a jednocześnie wymaga prawidłowego kierowania własną aktywnością informacyjną oraz nowej, wybiórczej postawy przy uzyskiwaniu i selekcji informacji z ogólnie dostępnych jej źródeł. Stanowi to ważną umiejętność we współczesnym świecie. Warunkuje ona prawidłowy przebieg życia społecznego, a zależy od poziomu cywilizacji. Wraz z jego wzrostem staje się coraz bardziej potrzebna. Forma językowego porozumiewania się ludzi występuje nie tylko w sensie przekazywania swoich myśli, wrażeń osobie drugiej w postaci dźwięków. Te same myśli i wrażenia można przekazać metodą graficzną: pismem i rysunkami. Odczytywanie pisma lub rysunków wymaga oprócz rozumienia słów -dodatkowej umiejętności czytania, czyli rozumienia znaków, ich stosowania i zdolności kojarzenia.

Organizatora zajęć technicznych powinna też wyróżniać zdolność do rozwiązywania nowych sytuacji

Każdy, kto podejmuje się prowadzenia pracy technicznej z dziećmi i młodzieżą, powinien starać się o: opanowanie wiedzy o tym, o czym będzie instruował innych, pogłębianie swoich zainteresowań, utrwalenie zdolności dostosowywania się do poziomu tych, którym ma przekazywać wiadomości, poznawanie metod i środków przekazywania wiedzy i umiejętności innym, umiejętność jasnego wypowiadania się, należyte planowanie zajęć i przygotowanie się do nich zapewnienie warunków umożliwiających właściwy rozwój zainteresowań i działalności technicznej dzieci i młodzieży (urządzenie i stałe uzupełnianie wyposażenia pomieszczeń do działalności technicznej), staranne i obiektywne ocenianie osiągnięć dzieci i młodzieży. Organizatora zajęć technicznych powinna też wyróżniać zdolność do rozwiązywania nowych sytuacji i zadań w sposób samodzielny i twórczy. Rekapitulując: kształtowanie zainteresowań technicznych wymaga od prowadzącego te zajęcia ogólnego wyrobienia społecznego, a podłożem kultury technicznej przekazywanej dzieciom i młodzieży powinno być naukowe poznanie przedmiotów i zjawisk.

Osobowość organizatora zajęć technicznych i jego rola w kształtowaniu zainteresowań

Organizator zajęć technicznych powinien zdawać sobie sprawę z tego, że na wyniki jego pracy wywierają wpływ:

  • jego osobowość: postawa, pechy charakteru, zainteresowania,
  • metody, którymi oddziałuje na uczestników zajęć,
  • środki, którymi dysponuje: wyposażenie pracowni w sprzęt, narzędzia, przybory, materiał, książki techniczne itp.

Do ważniejszych cech, którymi powinien się wyróżniać prowadzący zajęcia techniczne, należą:

  • umiejętność nawiązywania kontaktów z dziećmi i młodzieżą,
  • łatwość przekazywania innym swych umiejętności i wiedzy teoretycznej,
  • przygotowanie teoretyczne i praktyczne w danej dziedzinie techniki,
  • umiejętność sprawnego organizowania zajęć,
  • zamiłowanie do prac technicznych i sugestywne oddziaływanie na dzieci i młodzież,
  • żywa wyobraźnia,
  • wyrozumiałość i zdolność wczuwania się w zachowanie innych, docenianie ich zainteresowań i uzdolnień, popieranie ich rozwoju, wyzwalanie w nich zapału i postawy twórczej.
  • Organizator pracy technicznej musi traktować poważnie powierzone sobie dzieci i młodzież. Powinien sam wierzyć w skuteczność wychowania przez działanie. Bardzo ważna jest też umiejętność oceny przez niego prać dzićci i młodzieży.

Wykonywane przedmioty należy tak oceniać, aby podkreślać nie tylko błędy popełnione przez wykonawcę, ale też dobre strony jego roboty. Dotyczy to szczególnie tych dzieci, które są na początkowym etapie majsterkowania, popełniają podstawowe błędy, są małp obeznane z tego typu działalnością. Dodatnie uwagi wpływają zachęcająco na dalszą ich pracę. Nie znaczy to wcale, że nie trzeba wykazywać błędów i szukać źródeł ich powstania. Należy to robić. Uwagi te można przekazywać również w trakcie indywidualnych rozmów.

Wpływ czynników pierwszej i drugiej grupy na rozbudzanie i kształtowanie zainteresowań technicznych dzieci i młodzieży

Wpływ na dalszy rozwój zainteresowań mogą wywrzeć nowe czynniki z grupy pierwszej lub drugiej. Czynniki z obu grup w większości wypadków nie oddziałują w jednakowym stopniu. Zawsze jedne z nich wywierają większy od innych wpływ na kształtowanie zainteresowań jednostki. Jak widać z wykresu, w każdym okresie życia dominują różne czynniki rozbudzania i kształtowania zainteresowań. Środowisko rodzinne najszerzej oddziałuje na dzieci w wieku do trzech lat oraz w okresie przedszkolnym. Z każdym następnym rokiem życia dziecka wpływ na nie tego środowiska zmniejsza się i ustępuje miejsca wychowaniu instytucjonalnemu oraz wpływom środowiska poza kręgiem rodzinnym. Rolę wychowawczą przejmują koła zainteresowań, domy kultury, pałace dzieci i młodzieży, organizacje dziecięce i młodzieżowe, kluby racjonalizatorów i wynalazców itp.